Projekty

Ciężar grzechów spółek: analiza eksperymentalna

Jednostka finansująca: Narodowe Centrum Nauki
Konkurs SONATA 14
Nr rejestracyjny: 2018/31/D/HS4/01814  
Czas trwania projektu: 24.06.2019 - 23.06.2022
Budżet: 479 601 zł
Opis projektu:
Pewna spółka technologiczna rozważa podpisanie porozumienia z chińskim rządem, które pozwoli jej na uruchomienie nowej wyszukiwarki w Chinach. W zamian, spółka musi się zgodzić na cenzurowanie treści, które rząd uzna za niewłaściwe oraz musi zgodzić się pomagać w namierzaniu osób z opozycji. Jeśli spółka zdecydowałaby się wejść w to porozumienie, to czy uważasz, że byłoby moralnie dopuszczalne posiadanie akcji tej spółki? Celem projektu jest zbadanie w jakim stopniu odpowiedź na tego typu problemy moralne zależy od naszych inklinacji moralnych (które możemy dokładnie oszacować) oraz od okoliczności w jakich zadajemy te pytania. Innymi słowy, chcę spojrzeć czy waga „grzechów” spółek może się zmieniać: podczas gdy przez pewnych ludzi i w pewnych sytuacjach grzechy będą osądzone jako lekkie (i dopuszczalne), dla innych ludzi i w innych sytuacjach będą osądzone jako ciężkie (i niedopuszczalne). Badania będą stanowiły wkład do literatury opisującej grzeszne akcje tj. akcje wyemitowane przez spółki, których działalność jest kontrowersyjna moralnie. W czterech badaniach zamierzam: (1) zbadać jak inklinacje moralne wpływają na to jak osądzamy spółki, sprawdzić, czy grzechy mogą być (2) odziedziczone lub (3) rozrzedzone (np. przez wymieszanie grzesznych spółek ze społecznie odpowiedzialnymi spółkami), i (4) zobaczyć, czy grzech spółki jest szybciej przebaczany, jeśli przed lub po popełnieniu grzechu spółka zachowywała się w sposób odpowiedzialny społecznie. W badaniach wykorzystane zostaną eksperymenty, które mają wiele zalet względem standardowego źródła danych wykorzystywanego w finansach tj. danych  historycznych. Wgłębianie się w opisywane zagadnienie ułatwiają narzędzia i teorie z psychologii, a mianowicie metoda dysocjacji procesu i teoria licencji moralnej. 

Czego się dowiemy z tych badań? Badania pozwolą lepiej zrozumieć jak łatwo jest zmienić to, jak spółka jest postrzegana, co z kolei ma fundamentalny wpływ na to, jak bardzo jesteśmy skłonni w nią zainwestować. To postrzeganie może się zmienić na dwa sposoby. W pierwszym przypadku, ludzie mogą zwiększyć akceptację moralnie wątpliwych zachowań, mimo iż domyślnie mogliby postrzegać, że to co zrobiła spółka jest nie do zaakceptowania. W drugim przypadku, ludzie mogą się stać bardziej wrażliwi na to co się w spółce dzieje i zacząć żądać ukarania wykroczenia moralnego, mimo iż spółka byłaby za nie odpowiedzialna jedynie w małym stopniu (np. za zachowania prezesa po godzinach pracy). W obu przypadkach, społeczeństwo powinno wiedzieć, że tego typu zmiany w postrzeganiu mają miejsce i powinno poznać warunki, w jakich te zmiany następują (lub nie następują, np. wtedy, gdy spółce trudno jest uciec od swojej przeszłości, a grzechy wykazują pewną „lepkość”).

Oprócz dostarczenia ogólnych wniosków, badania powinny być także istotne dla naukowców i praktyków. Badania mogą stanowić inspirację do stworzenia teorii, które uwzględniałyby nowe odkrycia, dotyczące np. tego jak u niektórych osób stosunkowo łatwo dochodzi do rozrzedzenia grzechów spółek, a u innych łatwo dochodzi do ich dziedziczenia. Praktycy mogą z kolei bardziej doceniać negatywne efekty bycia kojarzonym z kontrowersyjnym moralnie dostawcą kapitału.

Kierownik projektu
Dr Paweł Niszczota

pracownik naukowy Katedry Finansów Międzynarodowych

www.researchgate.net/profile/Pawel_Niszczota

google scholar
Orcid ID: 0000-0002-4150-3646


Zespół projektowy:


Dr Michał Białek 
University of Waterloo Department of Psychology

Dr Paul Conway  
Florida State University Department of Psychology
Profil na google scholar

Dániel Kaszás 
ETH Zurich Chair of Cognitive Science

Rafał Muda 
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (Zakład Badań Marketingowych)

Profil google scholar