Projekty

Majątek a dochody w gospodarstwach rolnych w Polsce na tle krajów Unii Europejskiej w paradygmacie rozwoju zrównoważonego


Jednostka finansująca: Narodowe Centrum Nauki
Konkurs OPUS 15
Nr rejestracyjny: 2018/29/B/HS4/01844
Czas trwania projektu:11.02.2019 - 10.02.2022
Budżet: 222 480zł

Opis projektu:
Procesy gromadzenia majątku (akumulacja) są jednymi z wyznaczników procesów rozwojowych rolnictwa. Odnosi się ona do procesu odkładania wytworzonych w tym sektorze dochodów, czy innych efektów produkcyjnych w celu zachowania ciągłości funkcjonowania gospodarstwa rolnego, a przede wszystkim finansowania inwestycji. W uproszczeniu procesy gromadzenia majątku (akumulacji) można określić poprzez obszar zależności: produkcja rolna – koszty - dochody – inwestycje - akumulacja, z których wynikają konsekwencje dla struktur wytwórczych, przeobrażeń rolnictwa, w tym jego rozwoju. Istnieje także inny kanał kreacji akumulacji: susbsydia do dochodów rolniczych – wzrost cen zasobów (ziemi). Pojawia się więc pytanie o wpływ dochodów, jak i subsydiów na procesy akumulacji gospodarstw rolnych. 
W konsekwencji procesów akumulacji wzrasta wartość zasobów produkcyjnych: kapitału i ziemi oraz z reguły stymuluje to wzrost wydajności pracy. Można stwierdzić, że obecnie zbyt bardzo eksponuje się ocenę sytuacji gospodarstw rolnych przez pryzmat dochodów. Tymczasem należy w większym zakresie zwrócić uwagę na aspekt zasobowy. Chodzi tu o ocenę procesu gromadzenia majątku (akumulacji). Powstaje przykładowo pytanie badawcze: czy przypadki osiągania ujemnych dochodów rolniczych czy też dochodów niższych aniżeli wartość subsydiów w gospodarstwach rolnych (np. w niektórych krajach UE), o wysokim poziomie specjalizacji, skali produkcji, produktywności zasobów, w warunkach dodatniej akumulacji świadczą negatywnie o sytuacji ekonomicznej ? Dlatego sytuacji ekonomicznej gospodarstw rolnych nie należy oceniać w oderwaniu od procesów akumulacji ze względu na różne cele funkcjonowania gospodarstw rolnych (m.in. osiąganie dochodów, ale także gromadzenie majątku, kontynuacja działalności rolniczej). 
Głównym celem projektu jest rozpoznanie współzależności pomiędzy majątkiem a dochodami w gospodarstwach rolnych w Polsce na tle krajów UE z uwzględnieniem paradygmatu rolnictwa zrównoważonego. Chodzi tu także o odpowiedź na pytanie jakie powinny być relacje pomiędzy dochodami, a majątkiem aby miał miejsce rozwój zrównoważony. Obecnie kwestia paradygmatu rozwoju zrównoważonego w rolnictwie nabiera coraz większego znaczenia, zarówno w wymiarze naukowym, jak i praktycznym. Na potrzeby grantu przyjęto, że rozwój zrównoważony odnosi się do kontekstu środowiskowego (emisja gazów cieplarnianych, udział zbóż w strukturze zasiewów, obsada zwierząt), ale także ekonomicznego (parytet dochodów w odniesieniu do wynagrodzeń pracowniczych). Zweryfikowana hipoteza: wyższa skala produkcji rolnej zwiększa znaczenie akumulacji (zmiany wartości majątku) względem dochodów w funkcjonowaniu gospodarstw rolnych. 
O wyborze podjętej tematyki skłoniły także autora odniesienia do doświadczeń innych krajów UE w zakresie kształtowania badanych relacji. Pytaniem wciąż pozostaje kwestia: czy osiągnięcie względnie wysokiego poziomu rozwoju rolnictwa umożliwia samoistne (tj. bez wsparcia instrumentami polityki rolnej) osiąganie akumulacji i dochodów? Jest to istotne w kontekście toczącej się dyskusji odnośnie dalszych zmian WPR UE w kierunku ograniczenia jej budżetu, modyfikacji istniejącego systemu wsparcia w kierunku efektywniejszego wykorzystania pomocy publicznej, jak również uwzględnienia kontekstu rozwoju zrównoważonego (głównie w sensie środowiskowym, kreacji dóbr publicznych). Inne pytanie, które pojawia się, dotyczy tego kiedy zwiększenie dochodów i akumulacji w gospodarstwach rolnych wpływa negatywnie na środowisko ? Można sądzić, że ma to miejsce w przypadku najmniejszych i większych gospodarstw rolnych. Stąd uzupełnienie analizy tych procesów w Polsce o te kwestie, jak również doświadczenia innych krajów UE, może w zamierzeniu autora stanowić oryginalny wkład w rozwój nauk ekonomicznych w specjalności ekonomia rolna, jak również lepiej zrozumieć funkcjonowanie mechanizmów rozwojowych w rolnictwie. 
Badania oparte będą na dedukcyjnym sposobie rozumowania zweryfikowane podejściem indukcyjnym. Dlatego przedstawione zostaną badania literaturowe, wsparte wynikami ocen empirycznych, które pochodzić będą z baz FADN, Eurostat. Badania w zamierzeniu autora zostaną podzielone na dwa etapy. W pierwszym zostanie rozpoznana dynamika procesów gromadzenia majątku (akumulacji) i dochodów w gospodarstwach rolnych z uwzględnieniem krajów, wielkości ekonomicznej, typów produkcyjnych gospodarstw rolnych, jak również związki dochodów rolniczych z akumulacją. Ponadto zbadany zostanie kontekst środowiskowy towarzyszący procesom akumulacji. Drugi etap dotyczyć będzie identyfikacji czynników kształtujących związki akumulacji i dochodów w rolnictwie jak również identyfikacji miejsca dochodów i akumulacji w hierarchii celów gospodarstwa rolnego. Wymiernym efektem przeprowadzonych badań będzie seria artykułów w czasopismach naukowych minimum 7) w języku polskim i angielskim, udział z referatami na konferencjach ogólnopolskich i zagranicznych. Wyniki wykorzystane zostaną także na dalszym etapie w pracach awansowych wykonawcy tematu. Rezultatem badań będzie również upowszechnienie w procesie dydaktycznym stworzonego w ramach projektu warsztatu badawczego odnośnie pomiaru procesów akumulacji.
Kierownik projektu
dr hab.  Aleksander Grzelak, prof. nadzw. UEP
Katedra Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej
Profil na google scholar

Wykonawcy
dr Michał Borychowski
Katedra Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej
dr Jakub Staniszewski
Profil na google scholar