Rezultaty projektu IREG

Choć może się to wydawać zaskakujące, niektóre kraje bogate w zasoby naturalne – takie jak ropa naftowa czy gaz ziemny – wcale nie rozwijają się szybciej od innych. Często zmagają się z tzw. „klątwą bogactwa”, czyli zjawiskiem, w którym nadmiar surowców prowadzi do problemów gospodarczych zamiast do dobrobytu. Gdy ceny surowców rosną – państwo bogaci się, ale gdy spadają – pojawiają się kryzysy.

W odpowiedzi na te wyzwania wiele krajów tworzy tzw. fundusze surowcowe – specjalne rezerwy finansowe, które mają pomagać w stabilizowaniu gospodarki w trudnych czasach. Czy jednak te fundusze rzeczywiście działają?

W przeprowadzonym badaniu przeanalizowano dane z różnych państw i porównano, jak różne typy funduszy wpływają na sytuację gospodarczą. Okazało się, że tradycyjne fundusze stabilizacyjne – skupione wyłącznie na łagodzeniu wahań cen – często zawodzą. Dużo lepiej sprawdzają się fundusze inwestycyjne i oszczędnościowe, których celem jest długoterminowe wsparcie gospodarki, a nie tylko reagowanie na kryzysy.

Fundusze inwestycyjne sprzyjają utrzymaniu wysokiego poziomu inwestycji w kraju, natomiast fundusze oszczędnościowe pomagają utrzymać stabilność finansów publicznych. Zgromadzone dane sugerują, że to właśnie te nowoczesne formy zarządzania dochodami z surowców mają największy potencjał, by pomóc krajom bogatym w zasoby naturalne rozwijać się w sposób zrównoważony – bez popadania w cykle boomów i kryzysów.

Sztuczna inteligencja i Ewa na rynkach pracy OECD

W obliczu dynamicznej integracji sztucznej inteligencji (AI) z rynkiem pracy, kobiety w krajach należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) są nadal niedostatecznie reprezentowane w zawodach wymagających kompetencji z zakresu AI. Prowadzi to do rosnącej dysproporcji płci w sektorach opartych na technologiach zaawansowanych. Celem niniejszego badania jest prognoza dynamiki zatrudnienia wysoko wykwalifikowanych kobiet w 25 krajach OECD w oparciu o podejście ilościowe, wykorzystujące regresję LASSO z efektami stałymi uwzględniającymi nieobserwowalną heterogeniczność między państwami.

Modelowanie oparto na danych panelowych obejmujących lata 2016–2023, natomiast horyzont prognozy wyznaczono na lata 2024–2028. Główna zmienna objaśniająca to udział talentu AI według płci i poziomu wykształcenia, pełniący funkcję wskaźnika zaawansowania rozwoju AI w poszczególnych krajach. Wyniki wskazują, że w 13 państwach zatrudnienie wysoko wykwalifikowanych mężczyzn (poziomy umiejętności 3 i 4) dominuje i wykazuje tendencję wzrostową, co sugeruje, że wdrażanie AI sprzyja tam głównie mężczyznom. Natomiast w 12 krajach — m.in. USA, Francji, Izraelu, Szwecji, Estonii, Finlandii, Polsce i Belgii — udział kobiet z wysokimi kwalifikacjami przewyższa udział mężczyzn.

Zarówno skuteczność predykcyjna modeli, jak i zgodność wyników z teorią technologicznej zmiany sprzyjającej pracownikom o wysokich kwalifikacjach (skill-biased technological change) potwierdzają trafność przyjętego podejścia. Dodatkowo, przewaga kobiet w niektórych krajach może wynikać z wdrażania polityk promujących edukację STEM wśród kobiet, silnych ram równości płci, cyfrowej inkluzywności oraz wyższego udziału kobiet w szkolnictwie wyższym w sektorach związanych z AI i edukacją.

Dynamiczny rozwój zakupów mobilnych (m-commerce) powoduje istotne zmiany w oczekiwaniach konsumentów względem dostawy. Coraz częściej wskazywane są potrzeby takie jak szybki czas realizacji, możliwość stałego śledzenia przesyłki, elastyczność miejsca odbioru oraz intuicyjna obsługa. Zjawiska te wpływają bezpośrednio na funkcjonowanie logistyki ostatniej mili, czyli końcowego etapu realizacji zamówień.

W celu zbadania tych zmian przeprowadzono badanie ankietowe z udziałem 1500 dorosłych konsumentów w Polsce. Zidentyfikowano dominujące preferencje w zakresie form odbioru przesyłek – najczęściej wskazywane były paczkomaty, uznawane za rozwiązanie wygodne i niezależne od godzin doręczenia. Jednocześnie zwrócono uwagę na typowe problemy: przeciążenie punktów odbioru, brak możliwości szybkiej zmiany szczegółów dostawy czy opóźnienia.

Na podstawie uzyskanych wyników wskazano potencjalne możliwości wykorzystania metod uczenia maszynowego do wsparcia procesów decyzyjnych w logistyce ostatniej mili. Jako szczególnie obiecujące zidentyfikowano techniki prognozowania do przewidywania dziennego obciążenia paczkomatów oraz modele klasyfikacyjne do oceny ryzyka opóźnień lub nieudanych dostaw. Wyniki analiz wskazują, że logistyka ostatniej mili może zostać istotnie usprawniona poprzez integrację danych konsumenckich z narzędziami predykcyjnymi. Proponowane rozwiązania umożliwią nie tylko poprawę efektywności operacyjnej, ale również ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko.

Zaproponowane podejście stanowi odpowiedź na rosnące wyzwania związane z obsługą zakupów mobilnych i pokazuje, w jaki sposób nowoczesne technologie mogą wspierać rozwój elastycznej, zrównoważonej logistyki ostatniej mili.

Badanie jest realizowane w ramach pracy doktorskiej. Podczas wystąpienia zaprezentowano pierwsze wyniki oraz aktualny etap prac.

Choć może się to wydawać zaskakujące, niektóre kraje bogate w zasoby naturalne – takie jak ropa naftowa czy gaz ziemny – wcale nie rozwijają się szybciej od innych. Często zmagają się z tzw. „klątwą bogactwa”, czyli zjawiskiem, w którym nadmiar surowców prowadzi do problemów gospodarczych zamiast do dobrobytu. Gdy ceny surowców rosną – państwo bogaci się, ale gdy spadają – pojawiają się kryzysy.

Projekt bada rolę sztucznej inteligencji (AI) w inkubatorach społecznych, analizując korzyści i zagrożenia jej stosowania w procesach selekcji oraz wsparcia innowatorów społecznych. Główne wyzwanie stanowi zachowanie zaufania uczestników inkubatorów, co jest możliwe dzięki transparentności działania AI. Projekt zakłada trzy fazy badań: porównanie ocen aplikacji przez ekspertów oraz AI, analiza wpływu AI na decyzje ekspertów oraz ocena jakości aplikacji przygotowanych z pomocą AI przez samych innowatorów. Wstępne wyniki sugerują, że optymalnym rozwiązaniem jest hybrydowa inteligencja, czyli współpraca ludzi z AI, a nie zastępowanie człowieka. Rezultaty projektu mają kluczowe znaczenie zarówno dla teorii współpracy człowiek-AI, jak i praktycznych zastosowań w inkubatorach społecznych, umożliwiając demokratyzację dostępu do wsparcia innowacyjnych inicjatyw.

Czy Sztuczna inteligencja może usprawnić system zarządzania jakością w szpitalach?

Szpitale codziennie przetwarzają ogromne ilości danych, ale zarządzanie jakością w sposób manualny jest czasochłonne i nieefektywne. Pracownicy ochrony zdrowia poświęcają godziny na
analizowanie raportów i wyszukiwanie trendów, które mogą wskazywać na zagrożenia jednak często, gdy problem zostaje wykryty, jest już za późno.
Badanie to analizuje potencjał sztucznej inteligencji (AI) w ulepszaniu zarządzania jakością w szpitalach, przesuwając je z reaktywnego rozwiązywania problemów na proaktywne zapobieganie
ryzyku. Zamiast polegać na fragmentarycznych manualnych przeglądach, AI może analizować wiele wskaźników jakości w czasie rzeczywistym, przewidując potencjalne wyzwania, zanim wpłyną na
opiekę nad pacjentami.

Polskie szpitale obecnie nie dysponują zaawansowanymi narzędziami AI do zarządzania jakością, co prowadzi do braku spójnych standardów i opóźnień w identyfikacji zagrożeń. AI rozwiązuje ten
problem, nieustannie przetwarzając dane z całego szpitala i odkrywając wzorce, które mogą umknąć ludzkiej analizie. Nie chodzi o zastąpienie pracowników ochrony zdrowia ale o danie im
potężnych narzędzi do zwiększenia efektywności i poprawy bezpieczeństwa pacjentów.

Przez trzy lata badanie to porównuje tradycyjne metody zarządzania z systemami wspieranymi przez AI, analizując, jak algorytmy predykcyjne mogą optymalizować podejmowanie decyzji na
różnych poziomach administracji szpitalnej. Celem jest opracowanie ram wdrożeniowych, które skutecznie integrują AI z istniejącymi systemami zarządzania jakością, przy jednoczesnym
zachowaniu zgodności z regulacjami prawnymi i etycznymi.

Ostatecznie, badanie to kształtuje przyszłość zarządzania szpitalami, w której AI i ludzkie doświadczenie współpracują, aby tworzyć bezpieczniejsze i bardziej efektywne środowisko opieki zdrowotnej. 

Czy groźba wyjścia inwestorów może poprawić płynność giełdową? Dowody z polskiego rynku kapitałowego.

Płynność akcji – czyli łatwość kupna lub sprzedaży akcji bez istotnego wpływu na ich cenę – to jeden z fundamentów sprawnie funkcjonującego rynku kapitałowego. Im bardziej płynne są akcje, tym efektywniej działa rynek. Co decyduje o tym, że akcje jednych spółek są bardziej, a innych mniej płynne? Zależy to od wielu czynników, w tym od mechanizmów nadzoru korporacyjnego.

Jednym z takich mechanizmów jest tzw. exit threat – groźba wyjścia dużego inwestora z akcjonariatu spółki. Z jednej strony to właśnie płynność akcji umożliwia szybkie wycofanie się z inwestycji, co czyni tę groźbę bardziej realną. Z drugiej strony – sama możliwość takiego wyjścia, szczególnie w przypadku dużych inwestorów instytucjonalnych, może działać dyscyplinująco na zarząd, a w efekcie prowadzić do poprawy płynności akcji. Obawa przed wycofaniem się znaczącego akcjonariusza może skłaniać firmy do poprawy przejrzystości działania, jakości komunikacji z rynkiem i ogólnego poziomu ładu korporacyjnego. To z kolei buduje zaufanie inwestorów i sprzyja wzrostowi płynności akcji.
W badaniu postawiliśmy pytanie: czy wzrost groźby wyjścia dużych inwestorów instytucjonalnych wpływa na płynność akcji spółek giełdowych? Aby odpowiedzieć na to pytanie wykorzystaliśmy unikalną sytuację stworzoną przez reformę Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE) z 2014 roku. Choć reforma nie wymuszała sprzedaży akcji, znacząco zmieniła charakter działalności funduszy: z długoterminowych i pasywnych stały się one bardziej aktywnymi uczestnikami rynku, gotowymi do wycofania się z nieefektywnych inwestycji. Tym samym groźba wyjścia ze spółek, w których OFE posiadały znaczące udziały, stała się bardziej realna.

W badaniu porównaliśmy zmiany w płynności akcji spółek notowanych na GPW w Warszawie, w których OFE były znaczącymi akcjonariuszami (pow. 5% udział), z płynnością firm nieobjętych wpływem reformy. Wyniki wskazują, że sama obecność jednego funduszu nie miała znaczącego wpływu na płynność. Istotny wzrost płynności zaobserwowano w spółkach, gdzie znaczące udziały miały co najmniej dwa fundusze emerytalne. Sugeruje to, że kluczowa jest skala i wiarygodność groźby wyjścia; im więcej dużych inwestorów instytucjonalnych gotowych do reakcji, tym większa presja na zarząd, by podjąć działania poprawiające jakość zarządzania i komunikacji z rynkiem.
Wyniki badania pokazują, że wpływ exit threat jako narzędzia nadzoru korporacyjnego może wykraczać poza relacje pomiędzy inwestorem a zarządem i przyczyniać się do poprawy funkcjonowania rynku kapitałowego.

Współautorzy: Szymon Stereńczak, Aleksander Freitag

Delegowany monitoring – inwestorzy instytucjonalni a finansowanie kredytem kupieckim

Inwestorzy instytucjonalni (m.in. fundusze inwestycyjne, fundusze emerytalne, firmy PE/VC) utrzymują w swoich portfelach akcje spółek giełdowych, stając się ich akcjonariuszami. W przeciwieństwie do najbardziej rozwiniętego rynku kapitałowego, czyli rynku amerykańskiego, w większości państw na świecie spółki giełdowe mają relatywnie mało rozproszoną strukturę własności i w zasadzie są w pełni kontrolowane przez założycieli oraz ich spadkobierców lub przez rządy, a inwestorzy instytucjonalni tworzą grupę często znaczących, ale nie większościowych akcjonariuszy.

Inwestorzy instytucjonalni są jednak istotnie zainteresowani monitorowaniem swoich spółek portfelowych, szczególnie tych, których udział w ich portfelu jest znaczny. Monitoring taki jest często utrudniony w przypadku mało transparentnych spółek, tj. takich spółek giełdowych, które rzadko informują o swojej sytuacji lub perspektywach, nie organizują regularnych spotkań z inwestorami, i które nie są śledzone (lub są, ale w niewielkim stopniu) przez analityków giełdowych.

W takiej sytuacji monitorowanie spółki przez akcjonariuszy mniejszościowych może być częściowo „delegowane” do innych podmiotów, które wykorzystują prywatny dostęp do informacji na temat sytuacji spółek giełdowych. Mogą to być banki współpracujące z takimi spółkami, albo dostawcy udzielający im kredytów kupieckich.

Przeprowadzone przez nas badania potwierdzają, że im większy jest udział w strukturze akcjonariatu tzw. zmotywowanych inwestorów instytucjonalnych (czyli takich, którym szczególnie zależy na kontrolowaniu akcjonariuszy większościowych), w tym większym stopniu spółki wykorzystują w finansowaniu kredyt kupiecki. Tym samym, wyniki badań potwierdzają istnienie zależności, którą można wyjaśnić właśnie na gruncie pośredniego wykorzystania poufnych (niepublicznych) informacji. Oznacza to, że w sytuacji, w której inwestorzy instytucjonalni nie mogą bazować na informacjach publicznych, „delegują” pośrednio monitoring na podmioty trzecie, posiadające dostęp do informacji poufnych.

Co szczególnie istotne, okazuje się, że zaobserwowana zależność jest silniejsza w przypadku inwestorów instytucjonalnych, którzy – z różnych względów – sami nie sprawują efektywnej kontroli nawet w odniesieniu do spółek transparentnych (np. krótkoterminowych inwestorów instytucjonalnych).

Współautor: Michał Kałdoński

Sztuczna inteligencja jako aktor biznesowy – szansa czy ryzyko?

W świecie biznesu „aktor” to nie tylko człowiek czy firma – to każda jednostka, która aktywnie uczestniczy w relacjach i procesach decyzyjnych w sieci powiązań gospodarczych. Od pewnego czasu toczy się debata: czy sztuczna inteligencja (AI) może być uznana za takiego aktora biznesowego, czy raczej jest tylko narzędziem wykorzystywanym przez „prawdziwych” aktorów, takich jak firmy czy menedżerowie?

W badaniu przyjrzeliśmy się temu zagadnieniu na podstawie systematycznego przeglądu 114 publikacji naukowych znajdujących się w bazie Scopus. Dodatkowo wykorzystaliśmy nowoczesne narzędzia AI do analizy źródeł i zadaliśmy im pytanie: „Czy AI może działać jako aktor biznesowy?” Analiza pokazuje, że wiele argumentów wskazuje na to, iż AI już dziś wpływa na decyzje, strategie i relacje w firmach – od analizy danych, przez automatyczne podejmowanie decyzji, aż po komunikację z klientami. To wszystko może świadczyć o tym, że AI stopniowo zyskuje cechy aktora biznesowego.

Jednak z tym nowym zjawiskiem wiążą się również zagrożenia – od utraty kontroli nad decyzjami, przez problemy z odpowiedzialnością prawną, aż po ryzyko etyczne. W badaniu zidentyfikowaliśmy główne grupy ryzyk i przedstawiliśmy kierunki dalszych badań, które pomogą firmom lepiej zrozumieć i kontrolować rolę AI w ich działalności.

Transformacja cyfrowa, choć najczęściej kojarzona z zaawansowanymi branżami technologicznymi, coraz śmielej wkracza również do tradycyjnych sektorów gospodarki, takich jak przemysł mleczarski. Zespół badawczy z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu przeprowadził badanie, którego celem było zrozumienie, w jaki sposób przedsiębiorstwa przetwórstwa mleczarskiego przyswajają technologie Przemysłu 4.0 i jak wpływa to na ich dojrzałość technologiczną – czyli zdolność do efektywnego i strategicznego wykorzystywania nowoczesnych rozwiązań cyfrowych.

W badaniu wykorzystano metodę ilościową – ankiety przeprowadzono telefonicznie wśród osób zajmujących kluczowe stanowiska decyzyjne, takich jak właściciele, dyrektorzy ds. jakości czy kierownicy produkcji. Spośród 476 firm zaklasyfikowanych jako przetwórstwo mleczarskie, odpowiedzi udzieliło 68 – co przełożyło się na wskaźnik odpowiedzi na poziomie 13,9%. Zebrane dane analizowano za pomocą specjalistycznego oprogramowania statystycznego.

Asymilację technologii podzielono na dwa główne obszary: pierwszy to integracja cyfrowa i cyberbezpieczeństwo, a drugi – kompetencje cyfrowe kadry i wykorzystanie analityki danych. Dojrzałość technologiczna natomiast została rozbita na cztery wymiary, obejmujące m.in. automatyzację procesów, elastyczność systemów IT oraz wdrażanie zaawansowanych technologii, takich jak sztuczna inteligencja. Wyniki badania pokazały bardzo silne związki między poszczególnymi aspektami. Przykładowo, firmy, które stawiają na cyberbezpieczeństwo i spójną strategię cyfrową, znacznie szybciej wdrażają automatyzację i praktyki zrównoważonego rozwoju. Z kolei wysoki poziom kompetencji cyfrowych wśród pracowników koreluje z większą elastycznością systemów IT, co umożliwia dynamiczne dostosowywanie się do zmiennych warunków rynkowych.

Ciekawym wnioskiem jest natomiast fakt, że wdrażanie sztucznej inteligencji wciąż nie jest mocno powiązane z podstawowymi działaniami w zakresie asymilacji technologii – co sugeruje, że AI wymaga głębszych fundamentów technologicznych i kompetencyjnych. Badanie zwraca także uwagę na istnienie tzw. luki asymilacyjnej – sytuacji, w której brak odpowiednio przygotowanej kadry skutkuje niewykorzystaniem wdrożonych technologii.

Z punktu widzenia zarządzania oznacza to, że inwestycje w cyfryzację muszą iść w parze z inwestycjami w ludzi i strategie rozwoju kompetencji. Projekt badawczy sfinansowano ze środków Narodowego Centrum Nauki oraz Ministerstwa Nauki w ramach programów wspierających rozwój nauki i innowacyjności. Jego wnioski stanowią cenne źródło wiedzy dla menedżerów i decydentów, którzy chcą skutecznie przeprowadzać transformację cyfrową swoich organizacji, nie tylko w branży mleczarskiej.

Absorbery tlenu pozwalają na efektywne wydłużenie okresu przydatności do spożycia produktów spożywczych. Warunkiem koniecznym jest właściwy dobór absorbera do wielkości opakowania oraz jego prawidłowe działanie. Absorbery tlenu mają deklarowaną fabrycznie minimalną pojemność sorpcyjną, jednak producenci nie deklarują okresu, przez który parametr ten będzie utrzymywany. Brak informacji o okresie utrzymywania pierwotnych parametrów absorberów tlenu powoduje, że użytkownicy nie wiedzą, jak długo od daty produkcji mogą użytkować absorbery, aby zapewniały optymalną ochronę pakowanym w nie produktom.

Celem pracy była ocena właściwości sorpcyjnych absorberów po określonym okresie przechowywania w oryginalnym opakowaniu zbiorczym. Pojemność sorpcyjną określono przy użyciu nieinwazyjnej, fluorescencyjnej metody pomiaru tlenu. Uzyskane wyniki porównano z wynikami uzyskanymi dla fabrycznie nowych absorberów tlenu tego samego typu. Dodatkowo określono właściwości materiałów opakowaniowych (tj. grubość, skład, szybkość transmisji tlenu), z których wykonano opakowania fabryczne badanych absorberów, a także wpływ rodzaju opakowania na utrzymanie pojemności sorpcyjnej. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że pochłaniacze tlenu mogą być z powodzenie wykorzystane do ochrony jakości produktów nawet 10 lat po wyprodukowaniu. Warunkiem koniecznym jest jednak przechowywanie ich przez cały ten okres w oryginalnie zamkniętym opakowaniu zbiorczym.

Najlepsze właściwości w stosunku do pierwotnych, zachowały pochłaniacze tlenu, które fabrycznie były zapakowane w podwójne opakowanie wykonane z laminatu metalizowanego. Taki materiał wykazuje znacznie lepsze właściwości barierowe od materiałów niemetalizowanych. Uzyskane wyniki badań otwierają drogę potencjalnym użytkownikom do wykorzystanie produktów, które do tej pory uznane zostałyby za przeterminowane i nienadające się do użycia. Pozwoli to na pełne wykorzystanie efektywności pochłaniaczy tlenu i uniknięcie strat oraz kosztów związanych z koniecznością przedwczesnej utylizacji opakowań aktywnych. Przyczyni się także do możliwości ochrony większej liczby produktów spożywczych przed zepsuciem i zmniejszenia marnotrawstwa.